زنان  - رئیس دفترامور زنان وکودکان دادسرای تهران می گوید: دادستان تهران با تفویض اختیار به دادیاران زن جهت بررسی وضعیت زنان زندانی واحراز شرایط نامساعد آنان تصمیم گرفتند تا با تشکیل این معاونت به حقوق زنان زندانی وکودکان بیش از گذشته توجه شود

افسانه شیپوری:

نقش بسیار مهم زنان در حفظ وبقای کانون خانواده برهیچ کس پوشیده نیست . کودکان نیز که مردان وزنان فردای یک جامعه را تشکیل می دهند باید در فضایی امن وبه دور از هر گونه خشونت رشد و نمو یابند. به نظر می رسد حمایت وتوجه ویژه قانونگذاران جامعه به زنان وکودکان یکی از ارکان استوارتر شدن کانون خانواده وحرکت در مسیرنیل به جامعه سالم است.  بدیهی است اصلاح وضعیت زنان وکودکان وحل مسائل ورسیدگی به مشکلات آنان با روشی مناسب و مبتنی بر الگویی دینی و بومی ، می تواند دستاوردهای بزرگی برای جامعه به ارمغان بیاورد. برهمین اساس، پایگاه اطلاع رسانی ستاد حقوق بشر با " فرحناز خسروشاهی " معاون دادستان و سرپرست امور زنان وکودکان دادسرای تهران به گفت وگو نشسته است که مشروح آن را در ذیل می خوانید.

لزوم ایجاد دفتر امور زنان وکودکان دادسرای تهران چیست؟ اختیارات کاری خود را در خصوص این حوزه بفرمایید؟
نظارت دادستان در راستای اجرای قوانین مربوط از جمله قانون مجازات اسلامی ، آئین دادرسی کیفری، قانون امور حسبی وقانون مدنی غالبا توسط معاونان مرد در حوزه های قضایی مختلف اعمال گردیده و می گردد. ازآنجا که امور زنان وکودکان باتوجه به جایگاه و موقعیت خاص آنها درخانواده واجتماع ازاهمیت ویژه ای برخورداراست،لذا این امر ایجاب می نمود تا نظارت دادستان نسبت به امور زنان وکودکان توسط یکی از معاونان زن انجام پذیرد چرا که بدون شک نیازها، مشکلات ، توانائیهای جایگاه خاص زنان در کانون خانواده به مراتب بیشتر وبهتر توسط یک زن قابل درک ولمس است این جایگاه مهم از نظر ودیدگاه دادستان محترم پنهان نماند لذا ایجاد این معاونت را ضروری تشخیص ونهایتا با پیشنهاد  ایشان وتصویب رئیس محترم قوه قضائیه این معاونت از تاریخ 14/2/90 تشکیل شد وکار خود را آغاز نمود.

اختیارات این معاونت شامل نظارت در مراحل پیشگیری از وقوع جرم ، بعد از آن و مراقبت های پس از خروج به تفکیک به شرح زیر می باشد:
در مرحله پیشگیری از وقوع جرم که بیشتر ناظر بر پیشگیری اجتماعی است این معاونت با ملاحظه وضعیت اطفال ونوجوانان در محیط خانواده ونحوه رفتار والدین با آنها ، درصدد شناسایی کودکانی است که به دلایلی مختلف تحت ولایت وحضانت والدین ناصالح ویا بی سرپرست هستند بدین ترتیب رشد وتربیت آنها در معرض خطر قرار دارد.

 در این خصوص می توان به کودکان کار وکودکان خیابانی اشاره کرد که عمدتا از شرایط تربیتی نامساعدی برخوردار هستند بعد از شناسایی این کودکان در راستای اعمال ماده 1173قانون مدنی در خصوص سلب حضانت از والدین وسپس واگذاری آن به افراد ذیصلاح وعندالاقتضاء سپردن به مراکز نگهداری شبانه روزی کودکان اقدامات قانونی انجام می شود.این امر به منظور حمایت از حقوق کودکان انجام می گردد که به نوبه خود کمک قابل توجهی به امر پیشگیری از وقوع جرم می کند. مرحله بعدی مرحله بعد از وقوع جرم است که این معاونت با بررسی پرونده های زنان زندانی ومددجویان کانون اصلاح وتربیت ضمن انجام مصاحبه با تمام زندانیان ومددجویان درصدد احقاق حقوق آنها در کلیه مراحل اعم از تحقیقات مقدماتی، دادرسی واجرای حکم می باشد.

بخشی از این حقوق به زندانیان تحت قرار مربوط می شود. دادیاران محترم این معاونت با بررسی پرونده قضایی ومصاحبه با تک تک زندانیان ومددجویان کمک می کنند تا این افراد بیش از حد مقرر قانونی تحت قرار نمانده وهرچه زودتر تعیین تکلیف شوند.لذا عندالاقتضا با تشریح وضعیت قضایی زندانی ومددجو با مراجع قضایی مکاتبه لازم انجام تا بدون اطاله دادرسی حکم دادگاه مبنی بر برائت یا محکومیت صادر شود وبدین تریتیب حقوق افراد بی گناه هر چه بیشتر حفظ گردد.

بخش دیگر به بررسی وضعیت افراد واجد صلاحیت دربرخورداری از حقوقی چون مرخصی ،آزادی مشروط ، عفو یا انتقال مربوط می شود.دادیاران محترم این معاونت به عنوان رئیس شورای طبقه بندی که هر هفته حداقل یک بار در ندامتگاه شهرری تشکیل می گردد وبه منظور رعایت قوانین ومقررات مربوط وحفظ حقوق زندانیان در برخورداری از این حقوق، نسبت به اعمال آن اقدام می کنند در تشخیص زندانیان واجد صلاحیت ، شرایط جسمانی وروحی زندانی وخانواده وی و آثارسوء ناشی ازخلاء حضورمادرد کانون خانواده بیش از گذشته مورد توجه این معاونت در بهره مندی هرچه بیشتر زندانیان و مددجویان از امکانات پزشکی وروان شناسانه به منظور بازپروری اشاره کرد، چرا که علت ارتکاب بسیاری از جرائم ، اختلالات روحی وروانی زندانیان است که که غفلت ازآن به معنای بازگشت حتمی زندانی به زندان در اثر تکرار جرم خواهد بود . دیگر آنکه ایجاد واحیای کلیه تشکیلات مذکور در آئین نامه زندان ها با هدف خدمات رسانی وبازپروی زندانیان ورعایت حقوق انها نیز مورد توجه خاص این معاونت می باشد. البته انجام این امور مستلزم تامین بودجه کافی خواهد بود که انشاءاله با عنایت ویژه مسئولین محترم محقق خواهد شد.

مرحله بعد، به مراقبتهای پس ازخروج مربوط می شود. همان طور که گفته شد علت ارتکاب بسیاری از جرائم ، وضعیت نامساعد اقتصادی وفرهنگی زندانیان ومددجویان است . لذا به منظور رفع این معضل ، مرکز مراقبت های پس از خروج افراد واجد صلاحیت را جهت برخورداری از حمایت مالی ومعنوی شناسایی ولیست آنان را به این مرکز ارائه می دهد که با توجه به امکانات آن ، این افراد حسب مورد از وام های اشتغال، خدمات پزشکی ، مشاوره ای وآموزشی بطور رایگان وعندالاقتضاء اسکان موقت در مهمانپذیر مورد نظر برخوردار شوند. همچنین آن دسته از مددجویان کانون اصلاح وتربیت نیز که بی سرپرست یا بدسرپرست هستند شناسایی شده وبه مراکز نگهداری مربوط سپرده می شوند .البته این معاونت درصدد تشکیل مراکز خاص جهت نگهداری شبانه روزی این دسته از مددجویان می باشد تا پس ازازادی بالاجبار به شرایط نامساعد خانواده بازگشت نکنند. در این راستا ایجاد وشناسایی مراکز مردم نهاد نیز مورد نظر این معاونت می باشد .

حضور یک دادیار زن تا چه حد می تواند به زندانیان کمک کند ؟
همان طور که گفته شد ، یک زن به مراتب از یک مرد توان درک ولمس نیازها، مشکلات وجایگاه خاص مادر در خانواده وآثار سوء ناشی از خلاء وی در کانون خانواده را دارد، چرا که شناسایی این امور، در گرو مصاحبت و برقراری ارتباط با زنان زندانی است ویک زن زندانی نمی تواند به راحتی مشکلات ودغدغه های خود را برای یک مرد بازگو کند، لذا بعد از آن که این نیاز توسط دادستان محترم احساس شد با تفویض اختیار به دادیاران زن جهت بررسی وضعیت زنان زندانی واحراز شرایط نامساعد آنان تصمیم گرفتند تا با تشکیل این معاونت به حقوق زنان زندانی وکودکان بیش از گذشته توجه شود.

پس از اینکه زندانیان آزاد می شوند چه مراقبت هایی برای آنها در نظر گرفته شده است؟
این معاونت در این حوزه جهت ایجاد ساز وکارهای مراقبت در حال شناسایی ظرفیت های قانونی است . البته مرکز مراقبت های پس از خروج در حال حاضر امکاناتی مانند وام خوداشتغالی، اسکان موقت زندانیان نیازمند در مهمان پذیر جهت حرفه آموزی واستفاده از خدمات روانپزشکی وروان شناس به طور رایگان ارائه می دهد. با توجه به عدم اطلاع کافی زندانیا، از خدمات مذکور درصدد اطلاع رسانی به زندانیان وشناسایی مددجویان نیازمند هستیم تا از امکانات این مرکز بهره برداری لازم انجام گیرد. مهمترین مشکل زندانیان زن پس از آزادی اشتغال است چرا که اکثر زنان زندانی سرپرست خانوار هستند وباید شرایط اشتغال وتوانمندسازی آنان را فراهم گردد. در این راستا این معاونت درپی شناسایی سایر مراکز حمایتی از جمله شهرداری وسایر مراکز مردم نهاد هستیم.

برای حمایت از کودکان بزهکار وبزه دیده چه اقداماتی تاکنون صورت گرفته است؟ آیا این اقدامات کافی است؟
مسئولیت ما در مورد کودکان ونوجوان بسیار سنگین تر است چراکه آنها تربیت پذیرتر هستند.کانون اصلاح وتربیت نسبت به سایر زندان ها ، از امکانات خوبی برخوردار است. در این خصوص می توان به برنامه های آموزشی وعلمی در حوزه های مختلف، مشاوره های روان شناسی وخدمات ترک اعتیاد اشاره کرد، اما آنچه که به طور خاص مورد توجه قرارگرفته حمایت های پس از خروج است.

تا قبل از این ، مددجویان عمدتا پس ازآزادی به دلایل مختلف از جمله عدم امکانات کافی ویا عدم توانایی بهزیستی در نگهداری از این کودکان ونوجوانان ،به شرایط نامساعد قبل عودت داده می شدند. آثار سوء این عملکرد، همانا تکرار جرم خواهد بود واز آنجا که مبارزه با علت مقدم بر مبارزه با معلول است افراد باید شرایط ارتکاب جرم را از میان برداشت ، بر این اساس سعی بر آن است که مراکز خاصی جهت نگهداری شبانه روزی اطفال ونوجوانان با سابقه بزهکاری ایجاد شود ومورد حمایت های مالی ومعنوی قرار گیرند. این امر مستلزم همکاری تمام نهادها ودستگاه های ذیربط است وتلاش این معاونت ایجاد ارتباط وهماهنگی با آنها می باشد.

در مورد کودکان بزه دیده نیز شعبه دادیاری رسیدگی به امور کودک آزاری در این معاونت تشکیل گردیده که با اطلاع از موضوع سریعا اقدام می نماید وبا پیگیری موضوع وعندالاقتضاء تشکیل پرونده قضایی ضمن حمایت معنوی ودر صورت لزوم پیشنهاد سلب حضانت و واگذاری حضانت به افراد ذیصلاح با مراجع مربوط سعی در حمایت از این کودکان دارد.

اگر کودکی پدر ومادر ناصالح داشته باشد ، آیا قانون این اجازه را می دهد که کودک به فرد صالح تری بسپارید؟
به تمام مجتمع های قضایی خانواده تهران اعلام شد که این معاونت طبق ماده 1173 قانون مدنی می تواند به عنوان نماینده دادستان نسبت به پیشنهاد سلب حضانت از والدین وپیشنهاد حضانت طفل توسط اشخاص ذیصلاح وتقاضای نصب قیم وهمچنین تقاضای نصب امین در راستای اجرای ماده 1187 قانون مدنی در صورت عدم رسیدگی ولی قهری به امور مولی علیه به واسطه غیبت یا حبس یا هر دلیل دیگری اقدام کند.

در مواردی که کودک در معرض خطر است ومورد اذیت و آزار والدین قرار می گیرد ایا می توان به صورت مستقیم دخالت کرد؟ برای پیشگیری از کودک آزاری چه اقداماتی نیاز است که تاکنون صورت نگرفته است؟
هرگاه این معاونت به هر نحو واز طریق هر شخص ومرجعی مطلع شود که کودکی در معرض خطر وآسیب جسمی یا روحی است ویا آن که مورد کودک ازاری واقع شده است بدوا با تحقیقات مددکاری مورد بررسی واقدامات لازم از طریق نیروی انتظامی ومقام قضایی انجام می شود. به نظر می رسد در این خصوص رسانه ها در اطلاع رسانی ، فرهنگ سازی وارائه آموزش به والدین نقش موثری دارند. وظایف والدین باید آموزش داده شود ومصادیق کودک آزاری نیز بیان شود تا شاهد کودک آزاری از ناحیه والدین به بهانه تربیت طفل از روی جهالت نباشیم.

یکی از مصادیق کودک ازاری عدم مراقبت از طفل است که بعضا والدین، نمایندگان و سرپرستان قانونی ، از جرم بودن آن اطلاع ندارند. تصویب قوانین بازدارنده ، تشدید مجازات کودک آزاری واجرای سریع مجازات ها در پیشگیری از کودک آزاری موثر خواهد بود. تبیین قوانین مرتبط با کودک آزاری جهت اشنایی افراد جامعه با آن واگاهی از عواقب عمل خود امری ضروری می باشد.

در آخر شایسته به ذکر است که پیشگیری اجتماعی از وقوع جرم، امری فراقوه ای ومستلزم همکاری تمام دستگاه ها ونهادهای دولتی ومردمی می باشد. امید آن است که با تصویب سیاست های کلی پیشگیری از جرم ولایحه پیشگیری از وقوع جرم ضمن تامین هزینه های مربوط، کلیه مراجع دولتی با مشارکت نهادخای مردمی در انجام وظایف خود بیش از پیش کوشا بوده وموفقیت لازم را کسب نمایند واین معاونت با توجه به امکانات موجود نهایت سعی وتلاش خود را جهت هماهنگی وبرقراری ارتباط با این مراجع خواهد کردتا با برنامه ریزی و اتحاد وپیوستگی حقوق زنان وکودکان بیش از گذشته حفظ گردد وچنانچه این قشر از جامعه دچار آسیب گردیدند هرچه زودتر با توانمندسازی وبازپروری مناسب به جامعه بازگردند.