به روز شده: 9 ساعت و 9 دقیقه قبل
کد مطلب: 27416
زمان انتشار: شنبه 18 شهریور 1391 - 11:53:59

نقش زنان در تحولات خاورمیانه

نقش زنان در تحولات خاورمیانه
زنان  -  عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی با بیان اینکه بهار عربی فرصتی بود که زنان را به بازخوانی نقش خود واداشت، بدفهمی از مبانی اسلام توسط سیاستگذاران این کشورها را به عنوان مهم ترین آسیب متوجه فعالیت زنان خواند و گفت: در کشورهای مختلف، جنبشی در رابطه با زن ها به معنای یک خیزش عمومی با یک باور مشترک بین همه مردم وجود ندارد و تا زمانی که زن ها در عرصه اجرایی، حضور پررنگ نداشته باشند، نمی توانند نقش خود را ایفا کنند.

دکتر اشرف السادات بروجردی، محقق و پژوهشگر در گفت و گو با شفقنا، یکی از چالش های مهم زنان در جهان عرب را تصور اکثر آنها از تعارض فعالیت اجتماعی و حضور در صحنه های مختلف، با دین داری و مسلمان بودن ایشان دانست و اظهار کرد: شاید همین مساله موجب شده نقش خیلی پررنگ در این عرصه از حضور زن مسلمانی که به مبانی دینی خود پایبندی دارد، مشاهده نشود.

او با بیان این که بهار عربی فرصتی بود تا زن ها به بازخوانی نقش خود وادار شوند و موجب شد زن مسلمان در جهان عرب، احساس کند که می تواند در کنار حضور سیاسی، پایبندی به مبانی دینی خود نیز داشته باشد، اظهار کرد: البته نکته گفته شده به این دلیل است که بسیاری از قوانین و مقرراتی که برای این زنان وضع کرده بودند، همیشه به نام اسلام بر اینها عارض می شد؛ به عنوان مثال، زن مسلمان حق رانندگی ندارد، باید بپذیرد که همسرش 4 زن داشته باشد، حق ندارد بدون اذن همسرش بیرون آید و مباحثی از این قبیل.

این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه بهار عربی، روحیه جدیدی در زنان عرب دمید، بیان کرد: با ظهور این انقلاب ها باوری در آن ها ایجاد شد که می توانند با وجود پایداری در مبانی دینی و اعتقادی، ایفاگر نقشی مثبت باشند اما این نکته بسیار اهمیت دارد که کسانی که رهبری این جوامع را به عهده می گیرند باید به این نقش توجه داشته باشند در غیر این صورت تقابل هایی ایجاد خواهد شد. در تونس، این تقابل ها به وجود آمد یا به تازگی در لیبی این بحث مطرح است که محدودیت هایی را به عنوان زنان مسلمان می خواهند بر آنها اعمال کنند.

او افزود: به جهت نوع باورهای رهبران آنها به عنوان رهبران سیاسی، تداخل نقش آنها را با نقش مذهب ایجاد می کند و باعث شده است خیلی از این زن ها تصور کنند، محدودیت هایی که از جهت پوشش، حضور آن ها در عرصه های مختلف و... بر آنها اعمال می شود، همان دینداری است. این اتفاق، زنگ خطری است برای زنان مسلمان و زنان مسلمان در کشورهای عربی باید به این نقش، توجه کافی داشته باشند.

بروجردی بر حضور قطعی زیرساخت های فکری و باورهای عمومی درشکل گیری انقلاب ها و تحولات تاکید کرد و گفت: اگرچه سطح بی سوادی در این کشورها بالاست اما این نکته هم باید مورد توجه قرار گیرد که در جوامعی مثل تونس یا لیبی یا حتی مصر، بسیاری از زن ها تحصیلکرده هستند. اگرچه این زیرساخت های فکری در شکل گیری آن بهار تاثیر دارد اما آنچه به نظر من نقش قویتری داشت، نقش آن بهار عربی در ایجاد باور در زنان عرب برای حضور در عرصه های اجتماعی سیاسی بود.

او قضاوت و ارزیابی میزان اثرگذاری و حضور زنان در به نتیجه رسیدن تحولات اخیر خاورمیانه را خیلی زود دانست و تصریح کرد: به دلیل اینکه انقلاب های شکل گرفته در این کشورها خیلی جدید است، هنوز پایه های مستحکمی ندارد و به تدریج دارد خود را نشان می دهد؛ در نتیجه نمی توان قضاوت کرد که حتما زن ها توانسته اند این نقش را به طور کامل ایفا کنند اما من باز هم بر این نکته تاکید می کنم که بیشتر از آنکه زن ها در شکل گیری تحولات اخیر، نقش آفرین بوده باشند، این انقلاب ها زمینه شکفتن نقش آفرینی زن ها در جامعه را فراهم کرد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه برای نقش آفرینی زن ها در دوره های آتی و در آینده جوامع، مهم این است که آنها چقدر در ترسیم قوانینی که تدوین می شود، نقش داشته باشند، به ارائه مثال هایی در این زمینه پرداخت و افزود: زمانی که در کشوری مثل افغانستان یا عراق تحولی رخ می دهد و تغییری در ساختار سیاسی به وجود می آید، برای حضور زنها در پارلمان، دولت و سیستم های اجرایی، سهمیه لحاظ می شود اما در این کشورها که بهار عربی در آنها اتفاق افتاد، هنوز بحث سهمیه بندی مطرح نیست، زن ها خود باید با شکل گیری احزاب، حضور در احزاب و به عنوان کسانی که صاحبنظر هستند و می توانند نظرات مختلف را ارائه دهند، فعال باشند.

او با اشاره به این که در زمینه فرهنگ سازی در این جوامع، زن هایی فعال بوده اند، این فرهنگ سازی را لزوما مثبت ندانست و افزود: به عنوان مثال فاطمه مرنیسی، نویسنده کتاب زنان پرده‌نشین و نخبگان جوشن‌پوش، صافیناز کاظم در مصر و ...  از این افراد اثرگذار هستند اما دید اغلب آنها این است که اسلام، موجب عقب ماندگی زن ها در جهان امروز و در عرصه سیاست و مانع حضور آنهاست.

بروجردی با بیان این که دیدگاه صافیناز کاظم با دید اغلب فعالان یاد شده متفاوت است، ادامه داد: ایشان با نگاهی دینی در عرصه نقاشی و هنر و .. وارد شده است. تمام زن هایی که به آنها اشاره شد در تونس، مغرب، الجزایر و مصر، نویسندگان کتاب های اثرگذاری بوده اند که توانسته اند در سطح جامعه اثرات خود را داشته باشند.

این پژوهشگر معتقد است: نباید در هر اتفاقی به دنبال متهم گشت، به خصوص در مباحثی از قبیل دیدگاه اغلب زنان اثرگذار در تحولات خاورمیانه که از مباحث فرهنگی یا مباحثی است که در طی زمان ایجاد شده است. نمی توان این گونه استدلال کرد که کسی از راه برسد، توطئه ای را فراهم  و زنان را برای حضور در اجتماع  و شعار علیه حجاب و رهبران دینی خود بسیج کند؛ این حتما یک پشتوانه فکری و فرهنگی در جامعه می طلبد و آن پشتوانه فکری و فرهنگی ناشی از تلاشی است که این زن ها در ادوار مختلف انجام داده اند و توانستند اثرگذاری خود را داشته باشند.

او با اشاره به گفته های پیشین، برای پرداختن جدی به حوادث و رخدادهایی که امروزه در کشورهای اسلامی و عربی رخ داده است، بر لزوم توجه به چگونگی شکل گیری فرهنگ این جوامع در ادوار گذشته و زمان های دور تاکید کرد و گفت: این عقب ماندگی ها و عقب نگه داشته شدن ها به جهت برداشت هایی است که رهبران دینی به نام دین عرضه می کردند، در جامعه دیکته می شد و جامعه هم فکر می کند که این نگاه اسلام واقعی است و در نتیجه آن، این تقابل شکل می گیرد. این بحث در جامعه ایران نیز همیشه مطرح بوده است و حتی در یک برهه زمانی هم این تقابل را به وجود آورد به دلایل مختلفی که نمی خواهم وارد این بحث شوم، جلوی این حرکت ها گرفته شد.

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی نقش رهبران دینی در ایجاد زمینه برای تقابل با این روش ها و حرکت های سیاسی که رهبران سیاسی انجام می دهند را کاملا مشهود دانست و خاطرنشان کرد: برداشت هایی که  این رهبران دینی از مفاهیم اسلامی و مفاهیم دینی عرضه کرده اند، با اثرگذاری خود، جامعه را  به این باور رسانده است که این دین است که آنها را عقب نگه می دارد؛ در نتیجه به تقابل برمی خیزند و حرکت هایی که شاهد آن هستید شکل می گیرد.

او با اعتقاد بر اینکه اصلا در کشورهای مختلف، جنبشی در رابطه با زن ها به معنای یک خیزش عمومی با یک باور مشترک بین همه مردم وجود ندارد، شرح داد: برداشت ها متفاوت است، یکدستی وجود ندارد و یک فکر واحد اشاعه پیدا نکرده است، افراد نسبت به همدیگر بسیار متفاوت فکر می کنند بنابراین نمی توان گفت که همه این ها از یک منبع، سرچشمه می گیرد. جوامع اسلامی و حرکتی که زن ها در این کشورها از خود نشان می دهند در حقیقت نمادی از خواست های سیاسی است تا این که نمادی از باورهای مذهبی باشد.

همه مطالبات زنان در کشورهای مختلف یک خواست واحد و آن، کرامت انسانی است

بروجردی همه مطالبات زنان در کشورهای مختلف را یک خواست واحد و آن خواست واحد را کرامت انسانی دانست و افزود: اگر این کرامت انسانی در همه این کشورها حفظ شود در حقیقت، پاسخگویی به همه مطالبات است. حال باید به این پرداخت که کرامت انسانی که می تواند فصل الخطاب مطالبات زنها در کشورهای اسلامی باشد، چیست؟ کرامت انسانی این است که حق تصمیم گیری در زندگی فردی و اجتماعی زن به عنوان یک انسان صاحب اندیشه، صاحب فکر و صاحب ایده به خود او واگذار شود و دیگران برای او تصمیم نگیرند. در تدوین قوانین مربوط به زن ها، نقش و جایگاه زنها را در تصمیم گیری لحاظ کنند.

او ادامه داد: یعنی بهره مندی از فرصت های اجتماعی مثل اشتغال، کسب موقعیت های اداری، سیاسی، حضور در احزاب و... برای همه آنها فراهم شود تا زن احساس کند نقیصه ای برای او به عنوان یک جنس دیگر لحاظ نشده است. من همه اینها را در یک کلمه خلاصه می کنم و آن کرامت انسانی است. وقتی قرآن می گوید "ولقد کرمنا بنی آدم ..."، ما انسان را تکریم کردیم و گرامی داشتیم؛ این کرامت انسانی، زن و مرد نمی شناسد، جنسیت بردار نیست. کرامت انسانی این است که حریم انسان حفظ شود و آن اختیار، استقلال، آزادی و حق تصمیم گیری برای زندگی فردی و اجتماعی را داشته باشد. اگر این کرامت انسانی در همه عرصه ها تامین شود، پایان مطالبات زن ها در همه کشورها خواهد بود.

این استاد دانشگاه، مهم ترین آسیب را بدفهمی و کج فهمی از مبانی اسلام از سوی هرکسی که به عنوان سیاستگذار در این کشورها عمل می کند، دانست و ادامه داد: بدفهمی، آن چیزی است که مغایر و مخالف با فطرت انسانی باشد؛ مخالف آن حرف اصلی که خداوند می گوید همه را بر یک فطرت آفریدیم، همه صاحب کرامت هستند و جایگاه انسان بر اساس تقوا محک زده می شود.

او با اشاره به آیه 13 سوره حجرات اظهار کرد: آن کسی با کرامت است، تکریم می شود و حرمت دارد که تقوا داشته باشد. تقوا هم مشخص است یعنی چه، یعنی این که از موقعیت خود برای کسب منافع شخصی، سوء استفاده نکنید بلکه سعی کنید از اینکه به حریم دیگران تجاوز کنید یا دیگران به حریم تو تعدی کنند، مصون باشید.

بروجردی با بیان اینکه ما به عنوان مسلمان معتقدیم که اسلام تامین کننده نیازهای انسان و پاسخگو به مطالبات و خواسته های انسان است، تصریح کرد: فطرت انسانی هم بر یک رویه و یک مبناست، چه آن خانمی که در اروپا زندگی می کند چه آن خانمی که در ایران زندگی می کند، در واقع یک نگاه به انسان و انسانیت خود دارد و آن هم اینکه آزادی، اختیار و استقلال عمل و قدرت تصمیم گیری داشته باشد، نقش آفرین باشد و هر نقشی که بخواهد ایفا کند به بهترین وجه انجام دهد.

او در ادامه با بازگشتی دوباره به آسیب های مترتب بر زنان در کشورهای اسلامی، آن آسیب ها را عَرَضی بر آسیب اصلی یاد شده دانست و افزود: آسیب های مشاهده شده برای زن ها در جامعه ای که زن ها خود را باور نداشته باشند یا اینکه دیگران آن ها را باور نداشته باشند، بسیار زیاد است. از این آسیب های متعدد می توان به نگرانی زنها از آینده خود و حرمت شکنی نسبت به آنها در صورت ورود به عرصه سیاست، غایب صحنه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بودن، در بعضی از جوامع، بازیگر خواست و اراده مردان جامعه بودن و... اشاره کرد. همه این آسیب های متعدد از آن آسیب اصلی یعنی بدفهمی و کج فهمی از مبانی اسلام از سوی سیاستگذاران کشوری ناشی می شود.

این پژوهشگر با اشاره به تجربه گذشته و آینده جامعه ایران، آن را کاملا نشان دهنده این آسیب های متعدد خواند و گفت: در ایران نیز با اینکه ادعای دینداری، مسلمان و مذهبی بودن داریم، مشاهده می شود برای زنان، برای حضور در عرصه تحصیل، درس و آموزش محدودیت ایجاد شده است. چرا باید اینطور باشد؟ آیا زن در آینده جامعه نمی خواهد ایفای نقش کند؟ زنی که از تحصیل محروم است، نمی تواند خواسته های خود را دنبال کند، چگونه می تواند به عنوان یک مادر و یک  مربی خوب برای فرزندان و جامعه ایفای نقش کند؟ چگونه می تواند نقش خود را در عرصه های مختلف اجتماعی، سیاسی ایفا کند؟ باید این شرایط و ظرفیت های لازم را برای زن و مرد فراهم کرد بنابراین آسیب هایی که به زن ها وارد می شود بسیار گسترده است و می تواند به نقشی که زن ها در حال ایفای آن در جامعه هستند، ضربه زده و آن را کمرنگ کند.

بروجردی در پایان با اعتقاد بر اینکه تا زمانی که زن ها در عرصه اجرایی، حضور پررنگ نداشته باشند نمی توانند نقش خود را ایفا کنند، گفت: یعنی حتی پارلمان و حضور زنان در قانونگذاری هم، آن قدر اثرگذار نیست که حضور زنان در عرصه اجرا و مدیریت اجرایی کشور می تواند موثر باشد. باید مجموعه کسانی که سیاستگذار و تدوینگر سیاست ها و برنامه های آینده مملکت هستند در همه این مراکز از حضور زنان صاحبنظری که می توانند نقش خوبی داشته باشند و ایده و آرمان و دیدگاه های مثبتی دارند، استفاده کنند.

 

کلید واژه: زنان
کد مطلب: 27416
زمان انتشار: شنبه 18 شهریور 1391 - 11:53:59
نظرات
هیچ نظری درباره این مطلب تا کنون به ثبت نرسیده است.
فرم ارسال نظر

نام (اختیاری)

پست الکترونیک (اختیاری)  

آدرس وب سایت یا وبلاگ

نظر شما  

لطفا حاصل عبارت را در باکس مقابل وارد نمایید:

 = 6-1

دیگر مطالب