به روز شده: 2 ساعت و 11 دقیقه قبل
کد مطلب: 45318
زمان انتشار: سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 - 14:21:23

نابسامانی مهد کودک ها

نابسامانی مهد کودک ها
کودکان  - تا زمانی که بچه اش را هر روز به مادرش می سپرد، مشکل یکی بود و حال که به مهد می سپارد، هزار. «با اینکه عذاب وجدان دارم، اما چاره ای جز این ندارم » این پاسخی بود که به سوال من در مورد عصبی بودنش داد. گفتم تو که مهد خوبی را برایش انتخاب کردی! گفت: مگر فرقی هم می کند؟

ایرنا- این مشکل مشابه نگرانی هزاران مادری است که برای ادامه ی کار و فعالیت اجتماعی باید هر روز عزیزانشان را به مهدها بفرستند. بسیاری از مادران معتقدند مهدهای ما آنطور که باید برای تربیت روح و جسم فرزندانشان تلاش نمی کنند.

با گسترش نقش و حضور اجتماعی زنان، استفاده از خدمات مهدهای کودک برای برخی خانواده های گریزناپذیر شده است. روند رو به افزایش شمار زنان تحصیلکرده از یک سو و سیاست های مبتنی بر افزایش جمعیت از سویی دیگر، نیاز به نهادهایی که بتوان با خیال راحت بخشی از مسوولیت خانواده در امر نگهداری، آموزش و پرورش کودک را به آنها سپرد افزایش داده است.

در زمان حاضر تفاوت فاحش مهدهای کودک شهر در نوع و کیفیت خدمات و شهریه های دریافتی، خانواده ها را با گزینه های سختی برای انتخاب مرکز مناسبی برای نگهداری از فرزندشان روبرو می کند. گذشته از آن، بسیاری تمایلی به استفاده از خدمات مهدهای کودک ندارند؛ مهدهای کودکی که قابلیت بالایی برای تربیت نسل آینده دارد.


***جایگاه مهد کودک در نظام تربیتی

از آنجا که کودکان امروز، نیروهای مولد فردای جامعه هستند، ساختن آینده در گروی تربیت و آموزش کارآمد آنها است. اگرچه در نظام تربیتی کشور ما، پیش دبستانی نخستین مرحله ی رسمی ورود کودکان به جامعه به شمار می رود که نیازمند برنامه ریزی و سیاستگذاری است، اما واقعیت این است که در بسیاری از کشورها مهدهای کودک نخستین نهادهای اجتماعی پس از خانواده هستند که وظیفه ی مهم آموزش و تربیت رسمی کودکان را بر عهده دارند.

مراقبت، آموزش، پرورش و رشد کودکان در ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی تا مرحله ی پیش دبستانی از کارویژه های این نهادها است. مهدها می توانند با آموزش هنجارها و ارزش ها، جامعه پذیری را در کودکان نهادینه و آنها را برای ورود به دنیای بزرگتر مهیا سازند. این نهادهای آموزشی و پرورشی با فراهم کردن زمینه ی بروز استعدادهای نهفته و الگودهی به پایه های شخصیتی کودکان می توانند در تعیین مسیر حرکت آنان در آینده و درنتیجه جهت حرکت جامعه تاثیرگذار باشند.


*** میزان استفاده از خدمات مهدها

امروزه استفاده از خدمات مهدهای کودک برای بسیاری از مادران شاغل گریزناپذیر شده است و بسیاری از خانواده های تک فرزند هم ترجیح می دهند کودکانشان را برای جامعه پذیری، یادگیری اصول ارتباط و همچنین رشد توانمندی ها به مهدها بسپارند. برخلاف آمار مشخص کودکانی که پا به مقطع پیش دبستانی می گذارند، آمار مشخص رسمی از مهدکودکی ها منتشر نشده است. روزنامه ی «مردم سالاری» در گزارشی در نهم آبان 1389 نوشت که در ایران کمتر از 20 درصد کودکان از خدمات مهد کودک استفاده می کنند و بیش از 80 درصد از حدود پنج میلیون کودکی که می شود به مهدکودک سپرده شوند، از این خدمات محروم هستند.

در این ارتباط، «آرزو ذکایی فر» مدیرکل دفتر کودکان و مهدهای کودک سازمان بهزیستی در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا این آمار را رد کرد و در اظهارنظری قابل تامل گفت: بیش از 50 درصد کودکان سن پیش از دبستان از خدمات مهدهای کودک و مراکز پیش دبستانی آموزش و پرورش استفاده می کنند.

به گفته ی ذکایی فر درصدی از کودکان زیر سن دبستان در مرکزهایی نگهداری می شوند که از سوی دیگر سازمان ها، خارج از چارچوب و ضوابط قانونی اعطایِ مجوز فعالیت، با نام ها و عنوان های مختلف به مثابه مهدکودک خدمات ارایه می کنند که آمار دقیقی در این خصوص در دست نیست.

به گفته ی وی، در شهرستان ها هنوز اغلب والدین فرزندان خود را به بستگان می سپارند. همچنین در برخی از مناطق کم برخوردار، والدین متقاضی بهره مندی از خدمات مهدها قدرت تامین شهریه ی این مراکز را ندارند. با توجه به آنچه گفته شد شمار مهدکودکی ها با مساله ی کارآمدی یا ناکارآمدی این نهادهای زیر نظر بهزیستی، مرتبط نیست و تابعی از شرایط خانوادگی و حرفه یی والدین است.

جدا از این آمار، هریک از ما با نگاهی به اطرافیان و همکاران خود شاید بتوانیم نمایی کلی از میزان بهره مندی کودکان را از مهدهای کودک در ذهن خود ترسیم کنیم.


*** عملکرد مهدها و دغدغه های والدین

پراکندگی نامتوازن و تعداد کم مهدها در سطح شهر، کیفیت نامطلوب خدمات، ناکارآمدی برنامه های آموزشی و پرورشی، شهریه های بالا، نامناسب بودن فضای فیزیکی برخی مهدها و ... بخشی از دغدغه هایی است که خانواده ها بخاطر آن به رغم نیاز خود از سپردن کودکان به مهدها خودداری کنند.

اگرچه در سال های گذشته اداره ی کل امور کودکان و نوجوانان بهزیستی که متولی امور مهدهای کودک است، تلاش کرده با تعیین نرخ مصوب شهریه ها، برنامه ریزی آموزشی، برقراری نظام ارزشگذاری و تقویت بخش های نظارتی، خانواده های بیشتری را به استفاده از مهد ترغیب کند، اما به نظر می رسد این اقدام ها تاثیر زیادی در رفع نگرانی های موجود در این زمینه نداشته است.

به عنوان نمونه ستاره دار بودن برخی مهدها از نظر بسیاری از مردم به معنای کیفیت قابل قبول خدمات آنها نیست زیرا برخی مهدهای ستاره دار که در نظام ارزشگذاری از رتبه ی بالاتری برخوردارند هم نمی توانند رضایت بسیاری والدین را فراهم کنند.

یکی از مادرانی که فرزندش را به مهدی صاحب نام در منطقه ی یک تهران می فرستد، در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا از فضای کوچک مهد و جلوگیری دایم مربیان از تحرک و پویایی بچه ها در آن گله مند است؛ مهدکودکی که برای نگهداری هر کودک ماهیانه حدود یک میلیون تومان شهریه دریافت و به برگزاری کلاس پیانو و زبان اکتفا می کند.

به گفته ی این مادر، مشکل بزرگ مهد یاد شده این است که بیش از اندازه بر امر آموزش تاکید می کند و در عوض بچه ها را در فضایی تنگ قرار می دهد در حالی که فعالیت های مبتنی بر پرورش جسمی برای کودکان کمتر از هفت سال اولویت دارد. همچنین خلاقیت در بچه ها نادیده گرفته می شود.

مادر دیگری که به گفته ی خودش هر روز کودکش را با اصرار به مهدی پنج ستاره می فرستد هم در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا دلیل بی رغبتی فرزندش را تمرکز بیش از اندازه بر آموزش های دستوری غیرمنعطف عنوان می کند. به گفته ی او اگر کودکمان را به مهد خوب هم بفرستیم، نبود تناسب میان برنامه های آموزشی و پرورشی، به فرزندانمان آسیب می زند. از نظر این مادر فعالیت های پرورشی تنها به یاددهی مناسبت ها و آموزه های مذهبی محدود می شود.

ذکایی فر در پاسخ به پرسش پژوهشگر ایرنا در زمینه ی برنامه ریزی دقیق و یکپارچه برای جلوگیری از مشکلاتی که مادران اشاره کردند، از سیاست های رشد محور و آموزه های دینی یاد کرد که در برنامه های سازمان بهزیستی لحاظ و طی برگزاری دوره های آموزشی ویژه مربیان به همه ی مهد کودک ها به عنوان کتاب های اصلی ابلاغ شده است. بر اساس آن، بسته های آموزشی یکسان در مهدهای کودک به عنوان منابع اصلی آموزشی ویژه ی مربیان و کودکان اعلام شده و ملاک عمل قرار گرفته است.

به گفته ی ذکایی فر درکنار فعالیت ها و محتواهای آموزشی، هر مهدکودک بر اساس رتبه و ستاره ی اخذ شده مجاز به داشتن پنج گروه کلاس فوق برنامه بر اساس شاخص ها و عنوان هایی است که از طرف سازمان ابلاغ شده و شهریه ی آن مشخص است.

با این حال، کارشناسان تمرکز بیش از اندازه ی برخی مهدها بر امر آموزش را آسیبی جدی می دانند. «لیلا حاجی محمدی» روانشناس بر این باور است که بخاطر تمرکز بیش از اندازه ی مهدها بر امر مراقبت و آموزش، اغلب بچه ها پس از مدتی از رفتن به مهد سرباز می زنند.

این کارشناس در گفت و گو با ایرنا ضمن تاکید بر اینکه ریشه ی اصلی مشکل ناکارآمدی مهدها را باید در برنامه ریزی های کلان سازمان بهزیستی جست، تاکید کرد فعالیت مهدهای کودک باید برپایه ی بازی های هدفمند باشد؛ به این معنا که حتی آموزش هم باید از طریق بازی و سرگرمی به کودکان انتقال داده شود.

به گفته ی او، سازمان بهزیستی باید سیاستگذاری و برنامه ریزی کارشناسانه تری در مورد برنامه ی مهدها داشته باشد. کمک گرفتن از روانشناسان و کارشناسان امور آموزشی و تربیتی در بازبینی برنامه ی کلانِ مهدها می تواند کیفیت خدمات این نهادها را ارتقا دهد.

بیان این نکته هم ضروری است که ذهنیت منفی بسیاری از خانواده ها که بخش زیادی از آن از انتشار اخبار ناخوشایند سال های گذشته در مورد عملکرد بد برخی مهدها و مربیان ناشی شده، مانع بزرگی در بهره مندی کودکان از خدمات مهدها است.

این حوادث ناگوار که از پنهان ماندن برخی مهدها از چشم های تیزبین بهزیستی سرچشمه می گیرد، ضربه ی جبران ناپذیری به باور عمومی زده است. یکی از مادران به ایرنا گفت که نظارت سازمان بهزیستی بر عملکرد مهدها تنها به بازرسی سطحی و بررسی فضای فیزیکی (و نه نوع و کیفیت خدمات) محدود می شود.

این باور که نزد افکار عمومی باور غالبی است و عاملی بازدارنده در بهره مندی از خدمات مهدها محسوب می شود، اعتماد عمومی را خدشه دار کرده است؛ اعتمادی که به گفته ی حاجی محمدی با تقویت بخش های نظارتی و شاخص بندی دقیق تر موارد زیر نظارت از طرف سازمان بهزیستی و مجازات خاطیان از طرف دستگاه قضا قابل ترمیم است.

ذکایی فر البته در گفت و گو با ایرنا تاکید کرد خدمات ارایه شده از طرف مهدهای کودک غیرمجاز، زمینه های نارضایتی احتمالی والدین از چنین مراکزی را که به اشتباه مهدکودک قلمداد می شود فراهم کرده است وگرنه در مهدهای کودک زیر نظارت این سازمان، استانداردهای مختلف آموزشی، فیزیکی و پرسنلی رعایت می شود. به گفته ی این مدیر، برنامه ی نظارت سازمان به طور مستمر در چند سطح اجرا می شود.

با وجود انتقادهای مطرح شده، کم نیستند پدر و مادرهایی که از عملکرد مهد فرزندان خود رضایت دارند. مادر دیگری که هر روز فرزندش را به مهدی متوسط می سپارد، در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا از عملکرد قابل قبول مهد ابراز رضایت کرد؛ مهدی که توانسته است فرزند وی را در نهادینه سازی نظم و انضباط و هنجارهای اجتماعی به نسبت موفق باشد.

با این حال، برخی مادران شاغل با این توجیه که خیالشان آسوده تر است و اطمینان بیشتری دارند، ترجیح می دهند فرزندان خود را به بستگان خود بسپارند.


***مسوولان و مربیان مهد هم گله دارند

با وجود اینکه مدیران و مسوولان مهدها نخستین کسانی هستند که در ارتباط با عملکرد این نهادها مورد سوال و نقد قرار می گیرند، اما باید از جایگاه آنان هم به مساله نگاه کرد. بدون شک مدیران مهدهای کودک هم در اجرای وظایف خود با مشکلاتی روبرو هستند که رفع آن در گروی همکاری و همیاری سازمان بهزیستی است.

«سیما صحرایی» مدیر یکی از مهدهای ستاره دار در منطقه ی 6 تهران در گفت و گو با ایرنا از مشکلات مالی و نبود حمایت از طرف سازمان بهزیستی به عنوان مهمترین مشکل مهدهای کودک یاد کرد و از تاثیر آن بر کاهش کیفیت خدمات مهدها گفت.

به گفته ی صحرایی، مدیران مهدکودک ناچارند برای کلاس های فوق برنامه از مربیان خارج از مهدکودک استفاده کنند و ناگزیرند هزینه ی دستمزد معلم را از والدینی دریافت کنند که تمایل دارند بچه هایشان در کلاس یادشده شرکت کنند. این مساله از دید صحرایی موجب تبعیض میان بچه ها می شود، آثار مخربی بر روح و روان آنها می گذارد و حتی در مواردی نارضایتی والدین را هم برمی انگیزد.

یکی از مهمترین دلیل های پایین بودن کیفیت خدمات مهدها از نارضایتی مربیانی ناشی می شود که مجبورند برای دریافت حقوقی ناچیز با ده ها بچه سروکله بزنند. به گفته ی صحرایی تعیین شهریه های پایین از سوی بهزیستی، نبود حمایت های مالی چون اعطای وام یا کمک هزینه و نیز مخارج بالای مهد دست مدیران را برای پرداخت حقوق بالاتر به مربیان می بندد. به گفته ی صحرایی مربیان مهد یا باید عاشق بچه ها باشند که به چنین کار سختی تن دهند، یا نیاز مالی آنها را به انجام این کار وادارد.

به گفته ی او نارضایتی 2 طرف یعنی مدیران مهدهای کودک و والدین از شهریه های مصوب سازمان بهزیستی، لزوم پرداخت کمک مالی به مهدها از طرف سازمان بهزیستی را ضروری می سازد.

لزوم اصلاح رویکرد رسانه ها نسبت به عملکرد مهدها هم از دیگر نکته هایی است که صحرایی به آن اشاره کرد. به گفته ی او نباید رسانه ها عملکرد بد برخی مهدها را به همه ی آنها تعمیم دهند و به ذهنیت بد جامعه در این مورد دامن بزنند، زیرا کم نیستند مربیانی که با جان و دل از بچه ها مراقبت می کنند.

استفاده از قابلیت های بالای مهدها در تربیت هدفمند نسل آینده ضرورت زیادی دارد. در بسیاری از کشورها آموزش های پیش از دوره ی دبستان از اهمیت بالایی در نظام تربیتی برخوردار است و مسوولان فرهنگی و آموزشی به صورت کلان و نظام مند برای آن هدف گذاری و برنامه ریزی کرده و بر عملکرد مرکزهای نگهداری از کودکان نظارت می کنند و البته نتیجه ی مدیریت خود را در سال های نه چندان دور می بینند.

آنچه مسلم است اینکه مدیریت کلان و واحد، برنامه ریزی راهبردی، دقیق و یکپارچه، تخصیص منابع کافی و نظارت کارآمد، کیفیت خدمات مهدهای ما را ارتقا خواهد داد. البته چشمان ناظر والدین و رسانه ها هم می تواند یاری دهنده ی سازمان بهزیستی در این زمینه باشد.

همچنین گسترش تعداد مهدهای کودک و ایجاد رقابت میان آنها به خودی خود کیفیت خدمات را گسترش خواهد داد. در این میان، اصلاح دید خانواده ها در مورد عملکرد مهدها هم وظیفه یی است که بخشی از آن بر عهده ی رسانه ها است.

کد مطلب: 45318
زمان انتشار: سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 - 14:21:23
نظرات
هیچ نظری درباره این مطلب تا کنون به ثبت نرسیده است.
فرم ارسال نظر

نام (اختیاری)

پست الکترونیک (اختیاری)  

آدرس وب سایت یا وبلاگ

نظر شما  

لطفا حاصل عبارت را در باکس مقابل وارد نمایید:

 = 8+3

دیگر مطالب