به روز شده: 3 ساعت و 15 دقیقه قبل
کد مطلب: 74357
زمان انتشار: چهارشنبه 23 مرداد 1398 - 08:27:12

کرامت ذاتی به مثابه مبنای حقوق بشر

حقوق بشر  - محمد مهدی سیفی*

 

در تاریخ 10 دسامبر 1948 ، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اجلاس پاریس بر‌اساس قطعنامه کمیسیون حقوق بشر، اعلامیة جهانی حقوق بشر را تصویب کرد. در عصر حاضر این اعلامیه به‌عنوان اساسی‌ترین و ابتدایی‌ترین حقوق انسان‌ها تلقی شده و هر انسانی به طور ذاتی، فطری و به‌صرف انسان‌بودن بهره‌مند از آن دانسته می‌شود.  همچنین این مسئلة امروزه به‌عنوان کانون یکی از مهمترین موضوعات عملی مطرح در نظام جهانی و بالتبع نظام جمهوری اسلامی ایران، و نیز یکی از کلیدی‌ترین و پربحث‌ترین موضوعات حوزة علوم انسانی و اجتماعی و علی‌الخصوص حقوق عمومی قرار گرفته است.

بهرمندی انسان از یکسری حقوق غیر قابل سلب و اسقاط، موجب عطف توجه به واژه‌ای به‌نام «کرامت ذاتی» انسان در ادبیات علوم انسانی و حقوق عمومی شده است. برمبنای اعلامیة جهانی حقوق بشر انسان‌ها صرفاً به‌دلیل انسان‌بودن و فارغ از هرگونه تمایز دیگری ذاتاً برخودار از این حقوق درنظر گرفته می‌شوند. (ر.ک: مواد 1و2 اعلامیة جهانی حقوق بشر) حقوق بشر امروزی به‌معنای حقوقی است که انسان‌ها تنها به‌واسطة برخورداری از «کرامت ذاتی» انسانی دارای آن شده (ر.ک: مقدمة اعلامیة جهانی حقوق بشر) و درنتیجه به‌منظور تعلق این حقوق به انسان‌ها، شرایط مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و حتی مذهبی درنظر گرفته نمی‌شود. موضوع «کرامت ذاتی» انسان در بسیاری از مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر از جمله مواد 1، 2، 6، 7، 12، 16، 18، 26 و 30  به‌طور مستقیم با غیرمستقیم  مورد اشاره قرار گرفته است. درحقیقت «کرامت ذاتی» انسان، به‌مثابه اساس حقوق بشر و معیار تعامل اجتماعی و بین‌المللی، در حوزه‌های مختلف علوم انسانی و حقوقی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است.

به‌دلیل همین تأکیدبر «کرامت ذاتی» انسان‌هاست که اعلامیة جهانی حقوق بشر ادعای جهان‌شمولی داشته و «به‌عنوان معیار مشترکی برای همه مردمان و همه ملت‌ها» (مقدمة اعلامیة جهانی حقوق بشر) درنظر گرفته شده و متذکر می‌شود که می‌بایست «کلیة افراد و یکایک نهادهای اجتماع آن‌را همواره به‌خاطر داشته باشند و از راه تعلیم آموزش در ترویج بزرگداشت این حقوق و آزادی‌ها بکوشند». (مقدمة اعلامیة جهانی حقوق بشر) لکن با تعمق در این موضوع و خارج‌کردن آن از حالت توصیف و ارائة مبادی حقوقی موجود در متون متعلق به این حقوق، و پرده‌برداری از اصول اعتقادی و اجتماعی‌‌ای که موجب پیدایش این حقوق شده‌اند نکاتی راجع به این مبانی و مفهوم این حقوق، علی‌الخصوص در موضوع «کرامت ذاتی» انسان مطرح می‌شود.

کرامت ذاتی اینچنین تعریف می‌شود که  کرامت، صفتی است کمالی «به‌معنای عزت و برتری در ذات چیزی بدون درنظرگرفتن برتری آن نسبت به چیزی‌که فروتر است و نزاهت از پستی و فرومایگی».کرامت درمقابل پستی و خواری قرار می‌گیرد، همان‌گونه که عزت درمقابل ذلت و بزرگی درمقابل خردی. پس کرامت به‌معنای نزاهت از پستی و فرومایگی معنا می‌دهد. تعریف مذکور در بطن خود و در وهلة اول ذاتی‌بودن کرامت را می‌رساند. چراکه همان‌طور که در این تعریف مشخص است، کرامت اشاره به مفهومی نفسی، مطلق و در خود دارد که از مقایسة با دیگری به‌دست نیامده است.

 آفرینش ویژة آدمی سند طبیعی‌ برای‌ حقوق طبیعی اوست و با مراجعه به کتاب‌ آفرینش‌ آدمی می‌توان دریافت که انسان از آن روی‌ که‌ انسان است و به‌حسب خلقت خاصش، از یک نوع حیثیت و شخصیت ذاتی قابل احترام برخوردار است و در‌ متن‌ خلقت و آفرینش یک سلسله حقوق‌ و آزادی‌هایی‌ به او‌ داده‌ شده‌ است که به‌هیچ وجه قابل‌ سلب‌ و انتقال نیست.

به عبارت دیگر انسان به محض اینکه انسان شناخته شد دارای این حقوق و آزادی هاست، برخلاف کرامت اکتسابی که حقوق ناشی از آن ناظر به استفاده بهینه از استعدادهاست. پس اینچنین باید نتیجه گرفت اگر انسان مبتنی بر فطرتش انسان شناخته شد و انسانیت او محرز شد ویا به عبارت بهتر انسانیت وی معدوم نشد،  می‌توان گفت او دارای کرامت ذاتی بوده است و مبتنی بر این کرامت ذاتی دارای یکسری حقوق غیرقابل سلب و اسقاطی است که رنگ و نژاد و امثال آن نمی‌تواند در وجود و عدم آن تأثیر گذار باشد. این کرامت ذاتی اعطائی از سوی خداوند است و اکتسابی نیست و همه انسان ها از بدو خلقتشان از آن بهره‌مند هستند.

کرامت ذاتی به انسانیت انسان اعطا شده است و نه صرفا به بعد جسمی و مادی او. این موجودی که او را انسان می‌نامیم با درنظرگرفتن همه ویژگی های برتر او نسبت به مخلوقات دیگر است که او را مستحق کرامت ذاتی کرده است و او را متمایز از سایر موجودات عالم کرده است. این کرامت ذاتی از انسان با این تعریف غیر قابل سلب است و انسان مادام که انسانیتش پا برجاست در همه جهان هستی دارای کرامت ذاتی است.

 امید است با نگاه صحیح و کامل به انسان و جهان شاهد صلح و امنیت جهانی در تمام نقاط کره زمین باشیم و کرامت انسانی افراد از هرنژاد و قوم و مذهبی به بهانه‌های واهی مورد تعرض قرار نگیرد، چرا که کرامت‌ذاتی افراد چه در بزرگترین ایالت آمریکا باشد و چه در کوچکترین کلبه حقیرانه‌‌ای در آفریقا باشد محترم است و غیرقابل سلب و اسقاط.

 

  *دانشجوی دکترای تخصصی حقوق عمومی دانشگاه تهران

 

کد مطلب: 74357
زمان انتشار: چهارشنبه 23 مرداد 1398 - 08:27:12
نظرات
هیچ نظری درباره این مطلب تا کنون به ثبت نرسیده است.
فرم ارسال نظر

نام (اختیاری)

پست الکترونیک (اختیاری)  

آدرس وب سایت یا وبلاگ

نظر شما  

لطفا حاصل عبارت را در باکس مقابل وارد نمایید:

 = 9-3

دیگر مطالب